Systematyka Domena: jądrowce
Królestwo: rośliny
Klad: rośliny naczyniowe
Klad: Euphyllophyta
Klad: rośliny nasienne
Klasa: okrytonasienne
Rząd: jaskrowce
Rodzina: jaskrowate
Rodzaj: czarnuszka
Gatunek: czarnuszka polna
Nazwa systematyczna Nigella arvensis L.
pub. Sp. Pl. 2: 584. 1753 Kategoria zagrożenia Kategoria zagrożenia w Polsce (CzL) EX EW E [E] V [V] R Kategoria: zagrożony Zdjęcia i grafiki w Commons
Czarnuszka polna (Nigella arvensis L.) – gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. Występuje w stanie dzikim w południowej i środkowej Europie, zadomowiona również w Wielkiej Brytanii. W południowej Polsce jest archeofitem, w północnej efemerofitem.
Spis treści
Morfologia
Łodyga Wzniesiona, rozgałęziona, 20–40 cm wysokości. Liście Dwu- trzykrotnie pierzaste, o równowąskich, nitkowatych łatkach. Kwiaty Na długich szypułkach, z jasnoniebieskimi, zielonawo żyłkowanymi działkami okwiatu, zakończonymi ostrym wyrostkiem. Ma szczeciniasto zaostrzone pręciki, kwiaty bez przysadek (czasami występuje jeden liść blisko kwiatu) i zrośniętą zalążnię. Owoc Nagie, zrośnięte do połowy mieszki z dużymi przestworami powietrznymi. Nasiona czarne, liczne.Biologia i ekologia
Roślina jednoroczna. Kwitnie od lipca do września. Roślina miododajna, miodniki ma umieszczone na wewnętrznej wardze zakończonej ostrym wyrostkiem. Przedprątne kwiaty zapylane są przez błonkówki. Rośnie na polach, wysypiskach gruzu. Preferuje gleby gliniaste, zawierające wapń. Na polach uprawnych uznawana za chwast.
Zagrożenia i ochrona
Istnieje projekt, aby wciągnąć czarnuszkę polną na listę gatunków chronionych. Roślina umieszczona jest na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) w grupie gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia V).
Zastosowanie
- Roślina lecznicza: jeszcze w latach 70. XX wieku stosowana w wielu krajach świata, najczęściej przy zaburzeniach trawienia, w Indiach przeciwko biegunkom i kolce żołądkowej, w Niemczech jako składnik mieszanek ziołowych regulujących przemianę materii.
- Surowiec zielarski: nasiona czarnuszki (Semen Nigellae), zawierają 0,6–1,4% olejku eterycznego, do 35% tłuszczu. Olejek ma żółtą barwę i dość przyjemny zapach.
- Działanie: regulujące trawienie, przeciw robakom, pomocnicze przy schorzeniach pęcherzyka żółciowego i wątroby.
- Zbiór i suszenie: ścina się i suszy pędy, gdy większość mieszków zaczyna żółknąć. Następnie młóci, a nasiona przechowuje w suchym, zaciemnionym pomieszczeniu. Nasiona służą do przygotowywania naparu.
Bibliografia
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.